Futures.pl - Kontrakty walutowe na GPW

Kontrakty walutowe na GPW

Autor: Grzegorz Zalewski, 21.12.2007

Pod koniec listopada 2007 GPW podpisała umowę z jednym z biur maklerskich, na mocy której broker zostaje animatorem na rynku kontraktów walutowych. Fakt, że taką rolę będzie pełnił broker specjalizujący się w pośrednictwie na rynkach walutowych (pozagiełdowych), daje również szansę na wzrost płynności tego rynku. Po pierwszych tygodniach działania nowego animatora, efekty są widoczne przede wszystkim na parze dolar/złoty.

Animator zobowiązał się do wystawiania ofert według następujących warunków:

przez 80% czasu sesji spread ofert kupna i sprzedaży musi wynosić:

- dla najbliższych dwóch terminów wygasania kontraktów USD/PLN i EUR/PLN - 0,60 PLN (60 pipsów),
- dla dwóch kolejnych terminów wygasania - 0,90 PLN (90 pipsów)
- po 50 kontraktów dla każdej serii, dla każdej strony rynku

przez 20% czasu trwania sesji, spread ofert kupna i sprzedaży może wynosić:

- dla najbliższych dwóch terminów wygasania - 1,20 PLN,
- dla dwóch kolejnych terminów wygasania - 1,80 PLN
- po co najmniej 25 kontraktów dla każdej serii

Już po kilku dniach działania widoczna była pewna aktywność innych uczestników rynku, którzy starali się swoje oferty składać „pomiędzy” ofertami animatora. Być może aktywność jednego brokera na tym rynku wywoła reakcję innych, na czym skorzystają przede wszystkim gracze.
Zobowiązanie się przez animatora do wystawiania w każdym momencie po stronach kupna oraz sprzedaży 50 kontraktów (na najbardziej aktywnej serii) daje szansę na łatwe wyjście i wejście na ten rynek niemal z dowolną liczbą kontraktów. Jeśli jeszcze animator ma obowiązek utrzymywać spread między swoimi ofertami na poziomie 60 tików (pipsów) to minimalizuje to zagrożenie, jakim jest wyjście z rynku po niekorzystnych cenach w wyniku braku płynności. Choć 60 tików to sporo, warto zwrócić uwagę, że na rynku bazowym zmienność wynosiła w 2007 roku między 200 a 300 tików.

Dla wszystkich, którzy do tej pory działali na rynku terminowym GPW i z różnych powodów nie chcieli uczestniczyć na rynku forex lub innych giełdach pojawienie się nowego płynnego rynku może być bardzo istotne z uwagi na możliwość dywersyfikacji. Korelacja dziennych stóp zwrotu między indeksem WIG20 a EUR/PLN wynosi –0.2, a między WIG20 a USD/PLN –0.09 (w okresie 2000-2007).

	WIG20	USD/PLN	EUR/PLN
WIG20	1	-0.09	-0.2
USD/PLN	-0.09	1	0.48
EUR/PLN	-0.20	0.48	1

Tabela: Korelacja dziennych stóp zwrotu

Na wykresie poniżej pokazano przebieg indeksu WIG20 wraz z oboma parami walut, tak aby dla wszystkich punktem bazowym był początek stycznia 2000. Dla porównania, każdy z instrumentów w tym momencie miał wartość 100.

Poza różnymi trendami dla aktywnych graczy istotne znaczenie może mieć jeszcze krótkoterminowa zmienność. Często zdarza się, że spadkom zmienności na rynku indeksu WIG20 towarzyszy wzrost zmienności na rynku złotego i odwrotnie. To w dużej mierze pozwala uniknąć problemów, gdy gracz handluje wyłącznie na jednym rynku, na którym właśnie zmienność jest na tak niskim poziomie, że wyklucza to aktywny trading.

Zanim opiszemy w jaki sposób można wykorzystywać kontrakty na waluty, przedstawimy krótkie zestawienie najważniejszych różnic między tym instrumentem a instrumentami oferowanymi przez brokerów forexowych, czyli na rynku pozagiełdowym:

Pozagiełdowy oraz terminowy rynek walutowy- różnice

Rynek terminowy	Rynek pozagiełdowy
Obrót scentralizowany w jednym miejscu	Obrót zdecentralizowany
Terminale pokazują ceny po jakich doszło do transakcji oraz realne oferty kupna/sprzedaży	Terminale pokazują sugerowane oferty kupna i sprzedaży (czasem muszą być potwierdzane przy dokonywaniu transakcji)
Uczestnikami są banki, instytucje finansowe, przedsiębiorstwa oraz inwestorzy indywidualni	W przeważającej części uczestnikami są banki komercyjne i inwestycyjne
Ograniczona liczba walut	Praktycznie nieograniczona liczba par walut
Określona (wystandaryzowana) wielkość kontraktu	Wielkość jednostki transakcyjnej (dla instytucji) zazwyczaj wynosi 1 mln$, obowiązują liczne odstępstwa od tej reguły (dla indywidualnych). Czasem 100 tys, 10 tys. tzw. zmienne "loty"
Ograniczony czas życia kontraktu (standardowe miesiące wygasania - marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień)	Nie wystąpują tego rodzaju ograniczenia
Poza kosztami spreadu (różnica między oferta kupna i sprzedaży) dochodzą jeszcze prowizje	Tylko koszty spreadu
Depozyty są takie same dla wszystkich uczestników rynku	Poziom depozytów różni się w zależności od brokera
Różnica w stopach procentowych na obie waluty uwzględniona w "cenie"	swap points - broker dolicza lub odlicza punkty będące konsewkencją różnic w stopach procentowych na obie waluty. Różne zasady u różnych brokerów.
Notowania tylko w godzinach pracy giełdy	24h - teoretycznie

Specyfikacje
Ceny kontraktów walutowych dostępnych na GPW podawane są za 100 sztuk waluty. Oznacza to, że jeśli cena EUR/PLN wynosi 3.4500, na GPW cena wyniesie 345.00. Każdy kontrakt opiewa na 10 000 jednostek waluty. Dzięki temu łatwo policzyć ich wartość oraz wielkość tiku, czyli minimalnej wartości o jaką może zmienić się kontrakt. {LINKA}!!!!
Jeśli cena kontraktu zmieni się z 345.00 na 345.01 (czyli o minimum), będzie to oznaczało dla posiadacza długich pozycji zysk o 1 PLN, zaś dla posiadacza krótkich pozycji stratę o 1 PLN. Zmiana o pełną jednostkę to zysk/strata w wysokości 100 PLN.

1 października 2007 cena grudniowych kontraktów na USD/PLN (FUSDZ7) wyniosła na zamknięciu 267.20. Po dwóch miesiącach – na koniec listopada 2007 kurs wyniósł 245.58. Posiadacz, krótkiej pozycji w jednym kontrakcie zarobiłby wówczas 2 162 PLN. Przy uwzględnieniu prowizji pobieranej przez bossa.pl (1 PLN za otwarcie i 1 PLN zamknięcie pozycji) wynik wyniósłby 2 160 PLN

Depozyty wymagane przy obrocie walutami są niższe niż w przypadku kontraktów na indeks. W grudniu 2007 wynosiły dla kontraktów na USD – depozyt wstępny 3.4% wartości kontraktu, zaś zabezpieczający 2.4%. Dla kontraktów na EUR było to 2.0% oraz 1.4%
Informacje o aktualnej wartości depozytu podaje codziennie KDPW (arkusz z wartościami depozytów).

Tak niskie wartości oznaczają, że przy cenie kontraktu na USD/PLN 250.00, depozyt wstępny wyniesie 600 PLN, zaś przy cenie kontraktu na EUR/PLN 360.00, depozyt wyniesie 720 PLN. Powoduje to, że dźwignia jaką dysponuje inwestor wyniesie 40:1 (dla USD) oraz 50:1 (dla EUR)

Wycena
Z punktu widzenia gracza na tym rynku najważniejsze jest monitorowanie rynku bazowego, którym w przypadku rynku walut jest rynek międzybankowy. To na tym rynku mają miejsce transakcje między największymi uczestnikami rynku (bankami) i to poziom powinien być punktem odniesienia do policzenia ceny terminowej. Kursy z rynku międzybankowego podawane są na bieżąco w agencjach informacyjnych. Poza tym można próbować oprzeć się na cenach podawanych przez licznych brokerów forexowych (detalicznych). Z uwagi na dużą płynność można założyć, że przez większość czasu jest to dobry punkt odniesienia. Problemy mogą pojawiać się w czasie gwałtownych zmian cen (np. podczas podawania ważnych danych), zwykle są jednak one krótkotrwałe. Fakt, że na GPW kontrakty walutowe „animuje” broker z rynku forex również pozwala przyjąć, że pokazuje on oferty odpowiednio „wycenione”.

Aby policzyć tzw. wartość teoretyczną kontraktu można skorzystać z prostego arkusza w formacie xls w niniejszym linku

Dla uproszczenia możemy powiedzieć, że w przypadku kontraktów walutowych istotne przy wycenie będą różnice w stopie procentowej obu walut. Jeśli waluta krajowa (PLN) będzie miała wyższe oprocentowanie, niż zagraniczna (USD, EUR) kurs kolejnych serii kontraktów powinien być coraz wyżej i znajdować się ponad ceną spot (czyli ceną z rynku międzybankowego). W momencie, gdyby stopy procentowe w Polsce spadły poniżej poziomu stóp w Eurolandzie lub w USA, kontrakt powinien być notowany poniżej ceny z rynku spot, zaś kolejne serie będą miały coraz niższe wartości.

Wartość teoretyczna będzie miała przede wszystkim znaczenie dla osób chcących dokonywać transakcji arbitrażowych. W tradingu spekulacyjnym można zakładać, że im więcej będzie uczestników rynku (wraz z animatorami) tym bardziej ceny będą odzwierciedlały „godziwą” cenę kontraktu. Naturalnie można się spodziewać, że najbardziej aktywna będzie seria z najbliższym terminem wygaśnięcia.

Zagrożenia
Teoretycznie międzybankowy rynek walut działa całą dobę. Taka sytuacja ma jednak miejsce wyłącznie (i też z licznymi ograniczeniami) w przypadku najbardziej płynnych par walut, typu euro/dolar, dolar/jen. Pary złotowe są przedmiotem aktywnego obrotu w godzinach 9-17. Zdarza się jednak, że pewna aktywność pojawia się poza tymi godzinami. Szczególnie widoczne jest to w czasie znaczących wydarzeń politycznych lub gospodarczych, gdy znaczące zmiany mogą wystąpić po godzinie 17.
Trader działający na rynku terminowym GPW musi zdawać sobie sprawę z tego zagrożenia i faktu, że tego rodzaju sytuacje będą skutkowały powstawaniem na wykresie kontraktu lukami, które nie będą widoczne na wykresie instrumentu bazowego. Dla porównania zamieszczamy wykres kontraktu oraz ceny spot dla pary USD/PLN.

Ponadto należy pamiętać również o dniach wolnych na GPW. Mimo, że na giełdzie sesja nie odbywa się na przykład 1 i 3 maja, 1 i 11 listopada, na rynku walutowym (którego uczestnikami nie są wyłącznie podmioty krajowe) transakcje są dokonywane. Ponieważ złoty zależy od sytuacji na rynkach światowych również w tych dniach mogą wystąpić znaczące ruchy cen na rynku.

Siła dywersyfikacji
Wiele systemów opartych jest na prostych średnich kroczących. Punktem wyjścia do budowy takich systemów jest przyjęcie, że sygnał kupna pada, gdy kurs przetnie od dołu średnią, zaś sygnał sprzedaży, gdy średnia ta zostanie przecięta od dołu. Dobry system transakcyjny zawiera jasno określone metody wejścia, wyjścia, poziomów stop oraz zarządzania pozycjami (ile kontraktów kupować lub sprzedawać, przy jakim ryzyku). Dla naszych potrzeb sprawdźmy efekty banalnej strategii kupuj, gdy cena wzrośnie ponad średnią z 15 sesji, sprzedaj gdy spadnie poniżej tej średniej. Prześledzimy wyniki takich działań na rynku kontraktów na WIG20 oraz na rynku kontraktów na dolara.
W ciągu 2007 roku obserwowaliśmy odmienne zachowanie obu rynków. Rynek USD/PLN był w silnym trendzie spadkowym z wyraźnymi korektami, zaś WIG20 to szeroki trend boczny w ramach trwającej kilka lat korekty. Ponieważ średnie znacznie lepiej działają na rynkach z wyraźnymi trendami nie należy się dziwić, że w pierwszym przypadku cała „strategia” przyniosła w 2007 roku stratę (wynik do połowy grudnia).
Wyniosła ona przy grze jednym kontraktem 988 PLN (prowizja 7 PLN). Z kolei w przypadku FUSD łączny zysk w 2007 roku to 1 555 PLN (prowizja 1 PLN). Łączny wynik w grze dwoma kontraktami to +567 PLN.

Zabezpieczanie

Jeszcze jeden sposób wykorzystania kontraktów na waluty to zabezpieczenie pozycji. Poza klasycznym zabezpieczaniem wykorzystywanym przez przedsiębiorców, z tego rodzaju transakcji skorzystać mogą również inwestorzy aktywni na zagranicznych rynkach, czy to bezpośrednio, czy też za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych. Inwestycja w euro lub w dolarze, mimo swojego wzrostu może przynieść stratę jeśli w jej trakcie, złoty umocni się do waluty naszej inwestycji.

Głównym problemem w przypadku zabezpieczania jest fakt, że jesteśmy ograniczani wielkością kontraktu. Stąd, aby zabezpieczenie było jak najdokładniejsze wartość zabezpieczanej inwestycji powinna być wielokrotnością 10 000 jednostek waluty (tyle ile wynosi wielkość kontraktu).

Spójrzmy na przykład. Inwestor postanowił kupić u zagranicznego brokera na początku października akcje firmy Google za kwotę 10 000 USD. Cena akcji wynosiła wówczas 582.55 USD. Co pozwalało mu na kupno 17 akcji. Łączna wartość tej transakcji wyniosła 9 903.35 USD. Prowizja za tę transakcje to 10 USD.

W tym dniu wartość USD/PLN wynosiła wg cen NBP 2.6483, co oznacza, że w złotych zapłacił 26 227 PLN.

W ciągu półtora miesiąca – do 14 grudnia 2007, akcje Google urosły do 689.86 USD, czyli o 18.5%. Gracz postanowił zrealizować swój zysk. Sprzedał swoje akcje, otrzymując za nie 11 729.3 USD (- 10 USD prowizji). Po zamianie uzyskanej kwoty na PLN, przy ówczesnym kursie dolara 2.4747, otrzymał 29001.8. Jego zysk z transakcji w złotych to 10.5%. Różnica jest właśnie konsekwencją umocnienia się w trakcie inwestycji rodzimej waluty.

Aby uchronić się przed taką sytuacją można było dokonać transakcji zabezpieczającej sprzedając kontrakt na USD. W tym momencie najlepszy byłby FUSDZ7, czyli wygasający w grudniu. Wstępny koszt takiego zabezpieczenia wyniósłby ok. 910 PLN – taką kwotę należało przeznaczyć na depozyt 1 października 2007. Naturalnie trzeba pamiętać o możliwej sytuacji, gdy pozycja zabezpieczająca zacznie przynosić stratę (czyli pomyliliśmy się co do oceny sytuacji waluty) i choć cała inwestycja łącznie z zabezpieczeniem pozwoli inwestorowi „zablokować” cenę bazowej inwestycji, to w niekorzystnej sytuacji konieczne mogą być dodatkowe środki na pokrycie depozytu.
W tym przypadku takiej sytuacji nie było – transakcja zabezpieczająca przynosiła zysk.
Kontrakt FUSDZ7 sprzedany został 1 października po cenie 267.20 PLN. W dniu zakończenia inwestycji w akcje Google, zamknięto go po kursie 250.41 PLN (dla uproszczenia uwzględniono kursy zamknięcia). Zysk z transakcji zabezpieczającej to 1679 PLN (- 2 PLN prowizji). Ten zysk powiększa wartość sprzedanych akcji Google. Czyli 29001.8 + 1677 = 30 676.8.
Zainwestowaliśmy w akcje 26 227, czyli łączny nasz zysk to 16.97%. Niemal tyle ile z czystej inwestycji w walucie (18.5%). Różnica jest wynikiem zaokrągleń przy zabezpieczaniu – pakiet akcji miał wartość nieco niższą niż 10 000 USD, oraz różnic między ceną waluty liczoną wg kursów NBP a ceną terminową.

Na wykresie pokazano przebieg wartości inwestycji – w PLN, USD i w PLN po uwzględnieniu transakcji zabezpieczającej. Dla porównania przyjęto wartość początkową = 100.